Wanneer gedrag vertelt wat woorden niet kunnen zeggen
Een aantal jaren geleden volgde ik de opleiding Contextuele leerlingbegeleiding bij Ortho Consult. Tijdens één van de bijeenkomsten sprak Ivo Mijland een zin uit die me diep raakte en die me sindsdien is blijven begeleiden in mijn werk:
“Als een kind zich slecht gedraagt, draagt hij iets zwaarders wat hij slecht verdraagt. Spreek het kind niet alleen aan op zijn gedragen, vraag ook eens naar zijn dragen.”
Die woorden nestelden zich. En elke keer wanneer ik sindsdien gedrag zie dat schuurt, roept of uit de pas loopt, komt die vraag vanzelf omhoog:
wat wordt hier gedragen?
In het onderwijs zien we gedrag vaak als iets wat gecorrigeerd moet worden. Een leerling is ongehoorzaam, te laat, afwezig, brutaal of lijkt ongeïnteresseerd. De reactie volgt snel: uit de les, een gesprek met de leerlingcoördinator of teamleider, afspraken maken over wat er anders moet. En bijna altijd gaat het gesprek over dát wat zichtbaar is: het gedrag.
Maar zelden gaat het over de laag eronder.
Ik heb leerlingen meegemaakt die regelmatig te laat kwamen. Ogenschijnlijk onverschillig, schouders ophalend, het allemaal wel best vindend. Totdat er voorzichtig werd doorgevraagd. Dan bleek dat deze leerling op die ochtenden eerst een jonger broertje of zusje naar school bracht, omdat ouders al vroeg moesten werken. Dat werd niet verteld uit loyaliteit. Want stel je voor dat ouders daarop aangesproken zouden worden, terwijl ze het al zo zwaar hebben.
Ik denk ook aan een leerling die structureel spijbelde tijdens vaste lesuren. Er waren gesprekken geweest, met school én met ouders, maar niets leek te helpen. Pas toen ik zonder oordeel, met oprechte nieuwsgierigheid het gesprek aanging en vroeg wat voor hem zó belangrijk was dat hij deze lessen (die hij nota bene leuk vond) miste, ontstond er ruimte.
Hij vertelde dat hij op die momenten naar de voedselbank ging om het eten voor het gezin op te halen. Zijn ouders konden dat niet combineren met hun werktijden. Hij schaamde zich, maar was ook trots: zijn ouders deden alles om uit de schulden te blijven.
Samen zochten we naar een oplossing. Hoe hij zijn ouders kon blijven ondersteunen én hoe school mee kon bewegen. Niet door het gedrag te straffen, maar door het verhaal erachter te erkennen.
Dit zijn momenten die laten zien hoe essentieel oprechte aandacht is. Nieuwsgierig durven zijn. De mens achter het gedrag zien. Want gedrag is zelden het probleem, het is vaak een signaal. Een uiting van iets wat te groot, te ingewikkeld of te kwetsbaar is om zomaar onder woorden te brengen.
Dus als je een leerling ziet die zich ‘slecht gedraagt’, nodig ik je uit om even te pauzeren.
Niet alleen te kijken naar wat hij laat zien, maar te vragen wat hij draagt.
Wat zou er veranderen als we die vraag vaker zouden stellen?
